Droiteval

Centre d’Art et Culture
een stukje geschiedenis

Wij nodigen u uit voor een imaginaire reis door ruimte en tijd. Onze reis (niet meer dan zeven à acht kilometer lang) voert ons langs de « Vallée de l’Ourche » naar onze bestemming, “Droiteval”.

Op deze zeer speciale en intrigerende plek ontvouwt zich een wonder. Dat wat eens een cisterciënzer Abdij was, van priorei naar kindertehuis, transformeert zich tot een “ Centre d’Art”.

Wij gaan enkele eeuwen terug in de tijd om kennis te nemen van de oorsprong  van deze priorei te Droiteval, om haar wortels te hervinden, om de lange geschiedenis van deze ´goddelijke´ plek beter te leren kennen.

La Vallée de l’ourche ………

Deze heerlijke vallei zo rijk aan natuurschoon, temidden van de prachtige “dominiale” bossen van Darney – Martinvelle in het zuiden van « la Vôge ».

De vallei wordt vergezeld door het stroompje de Ourche, waaraan zij haar naam ontleent. Langs de Ourche loopt een smalle weg, het stroompje volgend op haar  zoektocht door de vallei en zij aan zij, elkaar verliezend en weer vindend, gaan zij langs  beboste hellingen en imponerende rotspartijen. De stroom voert hen langs dorpjes van een verrassende charme, van Clairey tot aan Droiteval, waar hun wegen zich scheiden.

Droiteval 

Oord van rust en sereniteit. Magisch oord, van een ontroerende schoonheid, met zijn oude priorei en zijn Cisterciënzer kerkje, omgeven door beboste hellingen en ruisende stroompjes. Mystiek oord, vanwaar men uitkijkt op een prachtig  landgoed met het imposante “maison de Maître” uit lang vervlogen tijden, aan een stil meer. Oord van vrede, waar men, “en famille”, wandelt op een zonovergoten zondag….

Droiteval, haar wortels, haar verleden……

Gedurende meer dan drie eeuwen  hebben religieuzen – de abdissen en de nonnen – op deze gewijde grond geleefd.

In 1426 ontdekt men een abdis die de laatste lijkt te zijn. Enkele jaren later wordt de abdij verwoest en de religieuzen, voor zover nog aanwezig, werden uiteengedreven.

Na het aantreden van de eerste prior in 1453 wordt de Cistercienzer abdij getransformeerd in priorei. Negen priors volgden elkaar op. De laatste werd benoemd in 1767.   De Revolutie naderde en de kloosters werden reeds bij voorbaat uitgedund…… 

De laatste prior stierf in 1792. 

De priorei, de kerk en de bijgebouwen  werden genationaliseerd  op de 5de november 1790. Uiteindelijk ging het geheel, bij openbare verkoop, over in particuliere handen en kende vervolgens verschillende eigenaren.

Droiteval, Vallée de l’Ourche,  de « IJzervallei » 

N aast de glasindustrie -  al sinds de Middeleeuwen de traditionele industrie in dit deel van de Vogezen – zag ook de ijzerindustrie het daglicht met de bouw van de eerste smederijen in La Hutte (1724) ) en Sainte-Marie (1731). Een tijdperk van industrie deed zijn intrede in de vallei en luidde een periode van grote voorspoed in.

Maar, na enige tijd deden een opeenvolging van uitvindingen de metaalindustrie inéénstorten… en richtte in korte tijd de kleine industrie van de”Vallée de l’Ourche” te gronde. Na 1850 voltrok zich in snel tempo een algehele transformatie binnen de Franse metaalindustrie. Allereerst werd de houtskool vervangen door steenkool en olie. De fabrieken van de Vallée de l’Ourche bevonden zich te ver verwijderd van de steenkoolmijnen en  tenslotte waren de “maitres de forges” genoodzaakt hun fabrieken te sluiten. Als laatste opleving wierp de vallei zich op de fabricage van gereedschappen.

Maar “het glas” diende zich aan in de vallei….De laatste gereedschapsfabrieken sloten hun deuren omstreeks 1936/1940.

De twintigste Eeuw

Naar het zich liet aanzien werd Edmond Croisy in1899 de eigenaar van Droiteval, een eigenaar, die naar het scheen geen geld bezat, aangezien in mei 1905 ene monsieur Louis TINCHANT, industrieel uit Pont du Bois, een belangrijk deel van het landgoed kocht, te weten de oude fabriek, een gedeelte van het bos, het meer, weidegrond en het “ Château”. Edmond Croisy behield zelf de pirorei tegenover de kerk, waar hij in 1910 overleed.

Monsieur Tinchant had, aan het begin van de 19e eeuw,als pionier van deze nieuwe vorm van energie, de toekomst van de elektriciteit ontdekt. Hij bracht wijzigingen aan in de waterval en creëerde een elektrische centrale, waarmee o.a. het naburige dorp Attigny en het stadje Darney van stroom werden voorzien.

In 1930 wierp Louis Tinchant zich op als koper van het overgebleven gedeelte van het landgoed, waaronder de priorei en de kerk. Met deze nieuwe aankoop werd Louis Tinchant de nieuwe  « Maître » van Droiteval.

Louis Tinchant ondernam, evenals zijn vrouw bezield met een grote eerbied vanuit hun godsdienstige achtergrond, de restauratie van de priorei en bovenal die van de kerk….. waarvan het dak en de muren gedeeltelijk waren ingestort. Het was niet louter een daad van religieuze overtuiging, maar ook van grote gevoeligheid. Het werk, tot stand gebracht door uitstekende werklieden zowel uit Claudon als uit de Vallée de l’Ourche, gaven destijds een grote architecturale waarde aan dit ensemble.

In 1935 installeerde Louis Tinchant in Droiteval een klein diocesaan seminarie.

De abt  Robert Javelet, een markante persoonlijkheid…. werd leraar aan dit kleine seminarie….

Aan het begin van de oorlog 1939 – 1945 eiste het prefectorale gezag de ruimtes van het kleine seminarie op om successievelijk dienst  te gaan doen als toevluchtsoord voor de armen van Darney en le Thillot en tenslotte voor bejaarden uit Golbey.

In 1946 stonden de lokalen leeg….. Droiteval,  het Château uitgezonderd, werd  verhuurd om er een kostschool genaamd de “C.o.s.o.r.”  in onder te brengen.

De  C.O.S.O.R.

Zo werd in september 1946 in Droiteval een kindertehuis van de c.o.s.o.r. (Comité van sociale zaken van verzetsorganisaties ) gesticht….. Zo’n 250 oorlogswezen (zonen van gesneuvelde vaders, van gefusilleerde verzetsstrijders, van gedeporteerden, van krijgsgevangenen etc.) werden onderwezen en opgevoed in Droiteval door een toegewijde staf. Toen deze kinderen volwassen waren zette Droiteval haar educatieve taak voort…. In 1958 veranderde de stichting in “opvoedkundig centrum van de c.o.s.o.r.” Doelgroep van het centrum was: minderjarige jongens die zich niet konden handhaven en/of  in moreel gevaar verkeerden in de gezinssituatie.

Zo’n 500 kinderen, voornamelijk uit de Vogezen…..zijn er ondergebracht en ontvingen ter plaatse lager onderwijs…..en daarna vervolgonderwijs aan het college van Monthureux sur Saône. Het vertrek van de voorzitters van de c.o.s.o.r., nationaal en departementaal, was één van de oorzaken van het uitsterven van de c.o.s.o.r en van het sluiten in1985 van de vestiging in Droiteval.   Gedurende 40 jaar heeft Droiteval aan zo’n 750 kinderen een onderkomen geboden…….        

Vervolgens gaven in 1985 de « Préfecture » en de « Conseil Général » toestemming voor het creëren en het openstellen van een openbare intergemeentelijke stichting van huisvesting en sociale heraanpassing (l’ÉPICHREAS) in de lege lokalen. Dit was echter een voorlopige oplossing en in 1987 vertrokken deze personen van Droiteval naar Monthureux.

“ En weer viel de eenzaamheid over de vallei, maar de ervaring van de eeuwen die voorbij zijn gegaan heeft laten zien dat Droiteval zal overleven en zeker een nieuwe bloei zal kennen, een nieuw ontwaken, dat naar wij hopen, nabij is…”

Louis Tinchant stierf  in 1953. Zijn stoffelijke resten werden ter aarde besteld in Droiteval, op enkele schreden ten noorden van de kerk, in de schaduw van het bos, daar waar hij zo graag  verpoosde. Men kan daar zijn tombe zien waar ook zijn echtgenote rust, die in 1974 is gestorven.

Het château, de kerk en de percelen bos waren nog altijd eigendom van mevrouw Pisterman-Tinchant – dochter van Louis Tinchant – , overleden in 2013 en nu van haar zoon Patrice.

Wonderbaarlijk, hoe een droom uit het verleden voortleeft, geduldig wachtend op het moment waarin verleden en toekomst zich verenigen in het heden:  c r é a t i e                                      

Droiteval herleeft

De in 2002 en 2003 in de open lucht opgevoerde theatervoorstellingen  « Il était une fois…Droiteval” , gecreëerd met medewerking van 200 vrijwilligers uit de omgeving, hebben deze plek opnieuw in het licht geplaatst. De impuls, gegenereerd  door alle deelnemers aan dit evenement heeft zijn doel niet gemist.

Droiteval, haar priorei en de bijbehorende gebouwen en terreinen zijn niet verloren. Er streek hier een vogel neer,  een VRIJE VOGEL, “L’OISEAU LIBRE “ ! En onder haar vleugels wordt geboren een plek van creativiteit, een plek van vreugde en plezier,  van communicatie en van delen. Een plek, waar mens, kunst en natuur elkaar ontmoeten.

« L’Oiseau Libre » is het geesteskind van Mirjam BIJVANK. Tijdens de periode van de repetities voor het « spectacle » van 2003 werd haar droom, die zij al jarenlang koesterde, werkelijkheid; de eigenaren van Droiteval boden haar de mogelijkheid  om de priorei met de daarbij behorende gebouwen en terreinen te kopen om  er een Centrum voor kunst en cultuur te creëren. Mirjam nam vervolgens het initiatief  en samen met enkele vrienden, die haar financieel, maar ook moreel en fysiek steunen werd de S.C.I. (Société Civile Immobilière) genaamd  “ ORCHUS RÉVEILLÉ “ opgericht voor de koop van dit fraaie geheel. Het was de eerste stap in de ontwikkeling van het Centrum voor Kunst en Cultuur Droiteval.

Mirjam is als beeldend kunstenaar sinds 1997 woonachtig en (met haar eigen onderneming “L’Oiseau Libre”) werkzaam in Frankrijk, waar zij sinds april 2004  tevens de artistieke leiding heeft van het kunstcentrum.